ULUSLARARASI ORGANİK TARIM HAREKETLERİ FEDERASYONU (IFOAM)
Organik tarımdaki 1970' li yıllara kadar ayrı ayrı devam eden geliştirme çalışmaları 1972 yılında Uluslar arası Tarım Hareketleri Federasyonunun (IFOAM) kurulması ile farklı bir boyut kazanmıştır. Merkezi Tholey-Theley/Almanya dır. IFOAM' ın ana görevi dünya üzerindeki organik tarım hareketini, dünyada kurulu çeşitli komiteler ve işbirlikleri aracılığıyla kontrol etmektir. Dünya çapında organik tarım hareketini temsil eden IFOAM, 5 Kasım 1972' de Fransa' da kurulmuştur. Şu anda dünyanın 100 ülkesinde dernek, enstitü, okul, kooperatif ve diğer kurumlardan oluşan 750 üyesi vardır. Üyelerinin çoğu Batı Avrupa (340), Asya (170) ve Latin Amerika (60)' dan olup, Kuzey Amerika, Afrika, Doğu Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden de üyeleri bulunmaktadır. Üyeleri arasında bilgi ve uzmanlık alışverişini sağlamanın ve kamuoyunu ekolojik tarım hakkında bilgilendirmenin yanı sıra ekolojik tarımı uluslararası alanda parlamenter, idarî ve politika üretici forumlarda temsil etmeyi de amaçlamaktadır. IFOAM, Organik Tarım ve Gıda İşleme temel standartlarını oluşturup bunları düzenli olarak güncelleyerek, ekolojik niteliğe uluslararası garanti sağlama çalışmalarını da sürdürmektedir. IFOAM bu amaçla, uluslararası organik akreditasyon hizmetleri programını yürütmekte ve dünya çapındaki sertifikasyon programlarının eşdeğerliliğini sağlamaktadır.
IFOAM çevrenin sürdürülebilirliği, korunması ve aynı zamanda insanlık ve doğanın ihtiyaçlarını gözetmek amacıyla organik tarım sistemlerinin geliştirilmesinde bütünsel bir yaklaşımı benimsemektedir. IFOAM, ülkemizde bir irtibat bürosu açmak ve muhtemelen bu bürodan bölgeye de hizmet vermek üzere yakın zamanda bir girişimde bulunmuştur. Büro Türkiye?deki organik tarım hareketinin gözlemcisi ve yardımcısı olacaktır. IFOAM' ın konuyla ilgili yayın ve dokümanlarını türkçeleştirip üye kuruluşlarla paylaşacak ve aynı zamanda IFOAM' a üye kazandırmayı amaçlayacak. IFOAM' ın Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü ile Avrupa Birliği nezdinde çok etkili irtibat büroları vardır (www.ifoam.org).
Üyeleri arasında bilgi ve uzmanlık alışverişini sağlamanın ve kamuoyunu ekolojik tarım hakkında bilgilendirmenin yanı sıra organik tarımı uluslararası alanda parlamenter, idarî ve politika üretici forumlarda temsil etmektir. IFOAM, tüm dünyada ekolojik üretime ilişkin kuralları ilk olarak tanımlayan ve yazıya döken kuruluştur. Temel İlkeler olarak geliştirilen kurallar dizini 1998 yılında IFOAM Temel Standartları olarak modifiye edilmiş ve genel kurul tarafından kabul edilerek yürürlüğe girmiştir.
İYİ TARIM UYGULAMALARI STANDARDI(EUREPGAP)
EUREPGAP/Avrupa Perakende Sektöründe İyi Tarım Uygulamaları Standardı, Avrupa Perakendecileri Tarım Ürünleri Çalışma Grubunun (EUREP: Euro Retailer Produce Working Group) ile İyi Tarım Uygulamaları (GAP: Good Agriculture Practice) protokolüdür. Bu protokole ilişkin çalışmaların yapılabilmesi için 1999 yılında, kar amacı gütmeyen merkezi Almanya'da olan özel bir dernek kurulmuştur. Bu derneğin amacı, Avrupa Birliği ülkelerindeki büyük perakendecilerin, kendi toplumlarının sağlıklı tarım ürünü tüketimini sağlayabilmeleri için, kendi ülkelerinde yetişen ve dışarıdan ithal edilen tarım ürünlerinde aranan minimum standartları yeni bir düzenleme yaparak belirlemektir
EUREPGAP Sertifikası ile; insan sağlığına zararlı kimyasal, fiziksel ve mikrobiyolojik kalıntılar içermediği, çevreyi kirletmeden ve doğal dengeye zarar vermeden üretildiği, üretim sırasında, üretimle ilgili insanları veya diğer canlıları olumsuz olarak etkilemediği, üretim sırasında, tüketicinin bulunduğu ülkenin ve ürünün yetiştirildiği ülkenin tarım mevzuatlarına uygun işlemler yapıldığı belgelenmiş olmaktadır.
EUREPGAP planı, protokolün doğru bir biçimde uygulandığının, uluslararası EN 45011 standardına göre akredite olmuş bağımsız bir kuruluş tarafından aşağıdaki esaslar dahilinde sertifikalandırılmasını öngörmektedir:
- Bir bütün olarak kabul görmüş teknikleri kullanmak
- Çevrenin korunması için özel dikkat göstermek
- Gıda ürünlerini işlerken hijyenik hususları dikkate almak ve özen göstermek
- Tarım işçilerinin sağlığı ve güvenliği ile ilgili şartları dikkate almak ve bunlara saygı göstermek
- İşçilere muamelede spesifik normları dikkate almak ve buna saygı göstermek
EUREPGAP Planı, hem bireysel çiftçilere hem de üretici örgütlerine (örneğin kooperatifler ve konsorsiyumlar) (PMO ? Product Marketing Organization/Ürün Pazarlama Örgütü) uygulanmaktadır; bu sonunculardan Sistem Kalitesi dokümanlarına ilişkin unsurları yerine getirmeleri ve üreticiler arasındaki bağlantıları yönetebilecek yeterlilikte olmaları da istenmektedir
EUREPGAP Sertifikası
EUREPGAP sertifikası alan üretici kuruluş yada firmalar, bu düşünceden yola çıkarak, ürettikleri tarım ürünlerinin daha kaliteli, ürettiği ve ihracat yaptıkları ülke pazarlarında öncelikli olmalarını sağlarlar. Özellikle son yıllarda ülkemizde tarım ürünleri ihracatında tarımsal ilaç kalıntıları bakımından önemli sorunlar yaşanmıştır. Bu durum, Türk tarım ürünlerinin imajını olumsuz yönde etkilemiş, yurtdışına ihraç edilen pek çok ürünümüz geri dönmüştür.
EUREPGAP sertifikası, bu tip olumsuzluklarla karşılaşma riskini ortadan kaldırdığı için pek çok üretici firma tarafından tercih edilmeye başlanmış ve Türkiye için önemli bir adım atılmıştır.
EUREPGAP, Tehlike Analizi ve Kritik Kontrol Noktaları (HACCP), Zararlılarla Entegre Mücadele (IPM:Integrated Pest Management) ve Entegre Ürün Yetiştiriciliği (ICM: Integrated Crop Management) ilkelerini baz alarak, tarım ile ilgili metotların ve teknolojilerin sürekli gelişmesini desteklemektedir.
EUREPGAP Sertifikası ile;
a. İnsan sağlığına zararlı kimyasal, fiziksel ve mikrobiyolojik kalıntılar içermediği,
b. Çevreyi kirletmeden ve doğal dengeye zarar vermeden üretildiği,
c. Üretim sırasında, üretimle ilgili insanları veya diğer canlıları olumsuz olarak etkilemediği,
d. Üretim sırasında, tüketicinin bulunduğu ülkenin ve ürünün yetiştirildiği ülkenin tarım mevzuatlarına uygun işlemler yapıldığı belgelenmiş olur.
EUREPGAP Protokolü Standartlarının Başlıkları;
1. İzlenebilirlik
2. Kayıt tutma ve iç denetleme
3. Çeşitler ve anaçlar
4. Alan tarihi ve alan yönetimi
5. Toprak ve yetiştirme yönetimi
6. Gübre kullanımı
7. Sulama
8. Bitki koruma
9. Hasat
10. Ürün işleme (çiftlik içi)
11. Atık ve kirlilik yönetimi
12. İşçi sağlığı ve güvenliği
13. Çevre
14. Şikayet formu
EUREPGAP, şu anda Avrupa' daki perakendeciler tarafından talep edilmektedir. Ancak ABD' de taze ürünlerin tüketimine bağlı olarak gıda kaynaklı hastalıkların artmasıyla, yakın gelecekte Kuzey Amerika' daki süper marketlerin de EUREPGAP' ı talep edilebileceğine ilişkin güçlü göstergeler bulunmaktadır. Hassas olan Japonya ve Kore pazarları da yakında EUREPGAP' e uygunluk talebinde bulunacaklardır.
EUREPGAP sertifikası; ayrı ayrı her ürün için istenebilir. Bir firma tek başına sertifika için başvurabilir; ancak grup olarak da başvuru yapılabilir. Belgenin verilmesi genel kurallar dokümanında belirtilen tüm gereksinimlerin üretici/üretici grubu tarafından uygulanmasına bağlıdır. EUREPGAP belgesi tanımlanan faaliyet alanına bağlı olarak bir yıl süre ile verilmekte olup bu süre 3 yıla kadar uzatılabilir.
EUREPGAP Logosunun Kullanımı; üretici grubunun kontrolü altında olmalı ve logo kullanılan sertifikalı ürünler, üretici/işletmeler ve ticari isimleri kayıt altında tutulmalıdır.
EUREPGAP standardları şu anda yaş meyve sebze için uygulamaya geçmiş durumdadır, EUREPGAP gıdaların tarımsal üretimiyle ilgili çeşitli konularda standardlar yayınlamakta veya standardlar oluşturmaktadır.
Buna göre 5 konu mevcuttur:
1. Yaş Meyve-Sebze
Standartlar yayınlandı ve uygulamaya geçti.
2. Kesme Çiçek
Standartlar yayınlandı ve uygulamaya geçti.
3. Entegre Çiftlik Yönetimi
Standartlar yayınlandı ve uygulamaya geçti.
4. Entegre Su Ürünleri Yönetimi
(Balıkçılık)
Standartlar yayınlandı.(Ekim 2004)
5. (Yeşil) Kahve Üretimi
Standartlar yayınlandı.(Ekim 2004)
EUREPGAP Belgesi Almak İçin Ne Yapmak Gerekir?
EUREPGAP Belgesi iki seçenekli bir belgedir:
a) Seçenek 1: Kendi tarımsal üretimlerini yapıp pazarlayan üreticiler içindir. Bu belgeyi alan tarımsal üretici, ürünlerini Eurepgap belgeli olarak yurt içi ve yurt dışına pazarlayabilir. Bu amaçla Eurep' ten bir tescil numarası almalı, tarımsal üretimini "Eurepgap Standartlarına" uygun hale getirmeli ve tercihen hasat döneminde denetime girmelidir.
Denetim sonucu olumlu olursa "Eurepgap Seçenek 1" belgesi alacaktır.
b) Seçenek 2: Bu belge Tarımsal Pazarlama Organizasyonları (İhracat Şirketleri, Tarımsal Üretim ve Pazarlama Şirketleri, Kooperatifler) için uygundur. Buna göre söz konusu organizasyon tarımsal üreticilerle en az 1 yıllık sözleşmeler imzalamalı, sonra bu üreticilerin bilgilerini denetim şirketine bildirerek başvuru yaparak Eurep' ten bir tescil numarası
almalıdır. Daha sonra hem bu üreticileri etkin şekilde takip edebilecek ve yönetecek sistemi kurmalı, hem de üreticilerin "Eurepgap Standartlarına" uygun üretim yapmasını sağlamalı ve bunu kontrol etmelidir. Bu şartları sağladığında hem şirketin kontrol ve yönetim sistemi hem de üreticilerin tarımsal üretimleri denetlenecek ve denetim sonucu olumlu olursa
organizasyon "Eurepgap Seçenek 2" belgesi alacaktır. Bu durumda üreticiler bu organizasyonun sözleşmeli üreticileridir.
TEHLİKE ANALİZİ VE KRİTİK KONTROL NOKTALARI YÖNETİMİ (HACCP)
HACCP(Hazard Analysis and Critical Control Point- Kritik Kontrol Noktalarında Tehlike Analizi) ; gıda sektöründe uluslararası geçerliliği olan, tehlike ortaya çıkmadan tedbir almayı ve yok etmeyi sağlayan bir kontrol sistemidir.
HACCP, 1960' lı yıllarda ABD' de astronotlara güvenli gıda temini amacıyla geliştirilmiş, ardından önce tavuk eti üreticileri tarafından sonra da diğer et üreticileri tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Bugün Dünya' da müşterisine güvenli gıda sunmak isteyen ve gıda üretim zincirine (gıda üreten ya da gıda için teçhizat üreten) dahil bir çok işletme, HACCP' a uygunluk standardını uygulamakta ve istemektedir
HACCP sistemi aldığı tedbirlerle, kötü depolama koşulları, uygun olmayan malzeme girişi, uygun olmayan üretim makineleri, hatalı hijyen uygulamalarına engel olarak, sadece müşteriye sağlıklı ürünler değil, üreticiye de fire azalması/yok olmasından kaynaklanan mali kazançlar sağlar.
HACCP, güvenilir ürünlerin tüketiciye sunulması amacıyla, düzgün işleyen bir sistemin oluşturulması ve korunması temeline dayalı bir gıda güvenliği kavramıdır. Bir gıda zincirinde hammadde temininden başlayarak, gıda hazırlama, işleme, üretim, ambalajlama, depolama ve nakliye gibi gıda zincirinin her aşamasında ve noktada tehlike analizleri yaparak, gerekli yerlerde kritik kontrol noktalarını belirleyen ve bu noktaları izleyen herhangi bir problemi henüz oluşmadan önleyen sistemin korunmasını sağlayarak belirli normlara uygun güvenilir gıdaların üretilmesini sağlayan, her ölçekteki kuruluşa uygulanabilen, bir gıda güvenliği sistemidir.
HACCP/ Hazard Analysis Critical Control Point sertifikası, gıda güvenliği sisteminizin uygulanan en iyi standartla karşılaştırılmış ve değerlendirmede uygun bulunmuş olduğunu ispatlar. Üçüncü taraf akredite kurumu tarafından verilmiş sertifika müşterilerinize sizin gıda güvenliği için gerekli tüm işlemleri yaptığınıza dair garanti verir.
HACCP önleyici temelli gıda güvenlik sistemidir. Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin geliştirilmesi, gıda risklerinin önlenmesine ve minimuma indirgenmesine sistematik bir yaklaşım anlamına gelmektedir.
HACCP, Dünya Sağlık Örgütünün ve Birleşmiş Milletlerin Gıda ve Tarım Organizasyonu tarafından geliştirilmiş Codex Alimentarius (Gıda Kodeksi)' ni temel alır.
HACCP çalışmaları firmanın performansına bağlı olarak 4 ila 12 ay arasında gerçekleştirilebilir.
Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin hayata geçirilmesi sayesinde:
- Tüketicilere gıdanın güvenli ve hijyenik bir biçimde üretilmiş olduğuna dair güvence verilmiş olur,
- Gdanın hijyenik bir biçimde üretildiğinin garanti edilebilmesi için gerekli önlemlerin alınmış olduğu gösterilir,
- Ürün iadeleri ve piyasadan ürünleri toplatma veya geri çekme gibi hususlar, ekonomik açıdan çok büyük avantaj sağlayacak şekilde en aza iner,
- Çok daha fazla etkinlik elde edilir.
Gerekli Şeylerin İyi Uygulaması ile Birleştirmek
GHP (Good Hygienic Practical/İyi Hijyenik Uygulama), GMP (Good Manufacturing Practice/İyi Üretim Uygulaması) kontrolü ve/veya Gıda Kodeksi, Gıda Maddelerinin Hijyeni Hakkında AB Direktifleri ve/veya Ulusal Gıda Güvenliği Standartları bazında HACCP ayarlamasını sağlanmasıdır.
Gıda Güvenliği Unsurları ve Yönetim Sistemi Unsurlarından oluşan Gıda Güvenliği Yönetimi Entegre Sisteminin kontrolüdür.
Yönetim Sistemi ile Birleştirmek
Kalite Yönetim Sistemi ile Gıda Güvenlik Sistemininin birleştirilmesi tavsiye edilir. Örn; ISO 9001 ile etkili bir Kalite Yönetim Sistemi kurularak; şirkette kimin neyi, ne zaman, nerede , nasıl ve neden yapması gerektiğini, neyle sorumlu olduğunu belirler ve herkes tarafından bilinmesini sağlar. "Gıda Güvenlik" unsurları ile "Yönetim Sistemi" unsurlarını birleştirildiğinde kapsamlı bir "Gıda Güvenlik Yönetim Sistemi" elde edilmiş olur.
HACCP genel olarak kabul görmüş aşağıdaki 7 temel ilkeden oluşmaktadır:
- Bir tehlike analizinin yapılması
- Kritik kontrol noktalarının belirlenmesi
- Kritik limitlerin oluşturulması
- Kritik kontrol noktalarının izlenmesi için sistemin kurulması
- Kontrol altında olmayan noktaların izlenmesi ve varsa düzeltici faaliyetlerin oluşturulması
- Sistemin etkili bir şekilde işlemesinin denetlenmesi için kontrol prosedürlerinin oluşturulması
- Bu ilkelerin uygulanması için prosedür ve kayıtları kapsayan dokümantasyon sisteminin oluşturulması
HACCP sisteminin uygulama adımları ise aşağıdaki gibidir:
- HACCP ekibinin oluşturulması
- Gıda ve dağıtım özelliklerinin tanımlanması
- Gıdanın tüketiciler tarafından kullanım şeklinin tanımlanması
- Süreci tanımlayan bir akış şemasının geliştirilmesi
- Akış şemasının doğrulanması
- Bir tehlike analizinin yapılması
- Kritik kontrol noktalarının belirlenmesi
- Kritik limitlerin oluşturulması
- Kritik kontrol noktalarının izlenmesi için sistemin kurulması
- Kontrol altında olmayan noktaların izlenmesi ve varsa düzeltici faaliyetlerin oluşturulması
- Sistemin etkili bir şekilde işlemesinin denetlenmesi için kontrol prosedürlerinin oluşturulması
- Bu ilkelerin uygulanması için prosedür ve kayıtları kapsayan dokümantasyon sisteminin oluşturulması